بررسی جدیدترین استانداردهای جهانی مربوط به بهداشت تجهیزات دندانپزشکی

بهداشت تجهیزات دندانپزشکی یکی از حساس ترین و حیاتی ترین حوزه ها در ایمنی بیمار و تیم درمان است. هر خطای کوچک در پاکسازی، ضدعفونی یا استریل تجهیزات می تواند باعث انتقال بیماری های خطرناک مانند هپاتیت بی، هپاتیت سی و اچ آی وی بین بیماران و حتی پرسنل شود. به همین دلیل سازمان های معتبر جهانی مانند سازمان جهانی بهداشت WHO، مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها CDC، انجمن دندانپزشکی آمریکا ADA، و کمیته های استاندارد بین المللی مانند ISO، به طور مستمر دستورالعمل ها و استانداردهای جدیدی برای بهداشت تجهیزات دندانپزشکی منتشر و به روز رسانی می کنند. این مقاله با مرور جدیدترین اسناد منتشر شده تا سال های 2024 و 2025، تلاش می کند تصویری جامع، کاربردی و قابل اجرا از وضعیت روز استانداردهای جهانی در این حوزه ارائه دهد.

جدیدترین استانداردهای جهانی مربوط به بهداشت تجهیزات دندانپزشکی

نکته بسیار مهم این است که مطالب این مقاله، هرچند بر پایه رفرنس های معتبر علمی و استانداردهای رسمی تنظیم شده اند، اما جایگزین ویزیت پزشک یا دندانپزشک و مشاوره اختصاصی کنترل عفونت برای مطب یا کلینیک شما نیستند. هدف این متن افزایش آگاهی، کمک به ارزیابی وضعیت موجود، و آشنایی با الزامات و روندهای جدید در بهداشت تجهیزات دندانپزشکی است. برای طراحی یا تغییر پروتکل های کنترل عفونت و استریلیزاسیون در هر مرکز درمانی، حتما باید با متخصصین کنترل عفونت، دندانپزشکان مسئول فنی و در صورت لزوم با مشاوران استاندارد و ایمنی همکاری شود. در ادامه، ابتدا فهرست کلی استانداردها و سازمان های اصلی را معرفی می کنیم و سپس به صورت سیستماتیک، مهم ترین نکات اجرایی و تغییرات جدید در حوزه پاکسازی، ضدعفونی، استریلیزاسیون، آب یونیت، ایمپلمنترهای دیجیتال و تجهیزات پیشرفته دندانپزشکی را بررسی خواهیم کرد.

فهرست مطالب

چارچوب جهانی بهداشت تجهیزات دندانپزشکی و سازمان های مرجع

بهداشت تجهیزات دندانپزشکی تنها یک موضوع داخلی یا محدود به یک کشور نیست، بلکه در سال های اخیر به یک موضوع جهانی تبدیل شده است. دلیل این موضوع، افزایش مسافرت های بین المللی، توریسم دندانپزشکی، و همچنین تهدیدهای مشترک مانند بیماری های عفونی نوپدید و مقاوم به درمان است. به همین علت، استانداردهای مرتبط با تجهیزات دندانپزشکی معمولا در سه سطح تعریف می شوند: سطح جهانی و سیاست گذاری کلان توسط سازمان هایی مانند WHO، سطح راهنماهای تخصصی بالینی توسط CDC، ADA و نهادهای اروپایی، و سطح استانداردهای فنی و مهندسی توسط کمیته های ISO و استانداردهای ملی کشورها. این سه لایه به هم متصل هستند و یک دندانپزشک یا مدیر کلینیک باید بداند برای هر نوع تصمیم، به کدام منبع مراجعه کند.

در سطح عملی، بیشتر پروتکل های روزانه کنترل عفونت در مطب و کلینیک دندانپزشکی بر اساس دستورالعمل های CDC و ADA و همچنین تطبیق آن ها با استانداردهای ملی هر کشور نوشته می شوند. در عین حال، تجهیزات و دستگاه ها باید مطابق با استانداردهای ISO و الزامات سازمان های نظارتی مانند FDA در آمریکا یا نهادهای معادل در اروپا تولید و تایید شوند. سازمان جهانی بهداشت نیز با انتشار اسناد راهبردی مانند Global Oral Health Action Plan 2023-2030 بیشتر بر سیاست گذاری، عدالت در دسترسی، و کاهش خطرات عمومی در نظام سلامت دهان تمرکز دارد؛ اما در این اسناد، تاکید ویژه ای بر اجرای سختگیرانه پروتکل های کنترل عفونت و بهداشت تجهیزات دیده می شود. این هم افزایی باعث شده است که در سال های اخیر، سطح حداقلی استاندارد ها در جهان رو به افزایش باشد.

استانداردهای CDC و ADA برای کنترل عفونت و بهداشت تجهیزات دندانپزشکی

مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها CDC در آمریکا، در سند معروف خود با عنوان Guidelines for Infection Control in Dental Health Care Settings 2003 و خلاصه به روز شده آن در سال 2016 با عنوان Summary of Infection Prevention Practices in Dental Settings، ستون فقرات استانداردهای عملی بهداشت تجهیزات دندانپزشکی را شکل داده اند. این اسناد، که همچنان در سال های 2024 و 2025 معتبر و مورد استناد هستند، بر اصول احتیاطات استاندارد، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی، استریلیزاسیون کامل تمام ابزارهای بحرانی critical، و ضدعفونی مناسب تجهیزات نیمه بحرانی و غیر بحرانی تاکید دارند. برخی به روز رسانی ها نیز به صورت مستندات جداگانه، مانند بیانیه 2018 در مورد استریل کردن هندپیس ها و ابزار متصل به خطوط هوا و آب، منتشر شده اند.

انجمن دندانپزشکی آمریکا ADA نیز به طور رسمی اعلام کرده است که از اجرای کامل توصیه های CDC حمایت می کند و این توصیه ها را حداقل سطح قابل قبول کنترل عفونت در مطب ها و کلینیک های دندانپزشکی می داند. در این چارچوب، نکات مهمی مثل لزوم استریل حرارتی هندپیس ها بین هر بیمار، پایش منظم اتوکلاو با تست بیولوژیک، استفاده از دستگاه های مورد تایید FDA، و انتصاب یک هماهنگ کننده کنترل عفونت در هر مطب معرفی شده است. همچنین OSHA به عنوان سازمان ایمنی و سلامت شغلی، استانداردهای مربوط به محافظت کارکنان در برابر مواجهه با خون و مایعات آلوده را تعریف می کند که در عمل باید در کنار توصیه های CDC اجرا شوند.

استانداردهای بین المللی ISO مرتبط با بهداشت و استریلیزاسیون تجهیزات دندانپزشکی

در سطح فنی و مهندسی، مجموعه ای از استانداردهای بین المللی ISO به طور مستقیم یا غیر مستقیم با بهداشت تجهیزات دندانپزشکی در ارتباط هستند. برای مثال، استاندارد ISO 17664 الزامات مربوط به اطلاعاتی را که تولیدکننده باید درباره پاکسازی، ضدعفونی و استریلیزاسیون ابزارهای پزشکی ارائه دهد مشخص می کند. این یعنی هر ابزار دندانپزشکی چندبار مصرف که به بازار می آید، باید دستورالعمل معتبر و تست شده ای برای فرآوری مجدد reprocessing داشته باشد. همچنین استاندارد ISO 14937 به اعتبارسنجی فرآیندهای استریلیزاسیون با عوامل میکروب کش عمومی می پردازد و چارچوبی برای طراحی، تایید و پایش چرخه های استریل در اتوکلاو ها و سایر دستگاه های استریل کننده ارائه می کند.

از سوی دیگر، استانداردهایی مانند ISO 13485 (سیستم مدیریت کیفیت برای تجهیزات پزشکی) و استانداردهای اختصاصی مربوط به یونیت دندانپزشکی و کیفیت آب خروجی آن نیز نقش کلیدی دارند. این استانداردها اطمینان می دهند که دستگاه هایی مانند اتوکلاو، یونیت، هندپیس، ساکشن و سیستم های تصفیه آب، هنگام طراحی و تولید، به گونه ای مهندسی شده اند که امکان پاکسازی موثر، کاهش نقاط کور، و مقاومت در برابر خوردگی و آلودگی میکروبی را داشته باشند. در سال های اخیر، با رشد چاپ سه بعدی و تجهیزات دیجیتال، کمیته های ISO توجه بیشتری به الزامات جدید مانند استریلیزاسیون قطعات چاپ سه بعدی، سازگاری مواد با روش های استریل متداول، و ردیابی چرخه های استفاده پیدا کرده اند.

نقش WHO و سیاست های جهانی جدید در حوزه بهداشت تجهیزات دندانپزشکی

سازمان جهانی بهداشت WHO در اسناد جدید خود، از جمله Global Oral Health Action Plan 2023–2030 و گزارش های 2024 و 2025 درباره وضعیت جهانی سلامت دهان، تاکید کرده است که دسترسی ایمن به خدمات دندانپزشکی باید بخشی از پوشش همگانی سلامت باشد. یکی از ارکان این پوشش، اطمینان از اجرای دقیق پروتکل های کنترل عفونت و بهداشت تجهیزات در تمام مراکز دندانپزشکی، از کلینیک های پیشرفته شهری تا یونیت های سیار در مناطق محروم است. هرچند WHO معمولا در سطح جزئیات فنی مانند نحوه بسته بندی ابزارها وارد نمی شود، اما بر اصولی مانند استفاده از تجهیزات استریل، آموزش نیروی انسانی، پایش سیستماتیک عفونت های مرتبط با مراقبت، و تدوین راهنماهای ملی مبتنی بر شواهد تاکید جدی دارد.

همچنین در چارچوب کنوانسیون میناماتا در مورد جیوه، WHO کشورها را تشویق کرده است که استفاده از آمالگام حاوی جیوه را کاهش دهند و در عین حال، مدیریت پسماندهای دندانپزشکی، از جمله مواد آلوده و ابزار تیز، را بر اساس استانداردهای ایمنی زیست محیطی و کنترل عفونت بهبود دهند. این نگاه، به طور غیر مستقیم روی نوع تجهیزات، سیستم های ساکشن و جداساز آمالگام، و روش های دفع پسماندها تاثیر گذاشته است. در نشست های جهانی اخیر، از جمله کنفرانس جهانی سلامت دهان در بانکوک 2024، بارها بر این نکته تاکید شده که استانداردهای بهداشت تجهیزات نباید صرفا در کشورهای با درآمد بالا اجرا شود، بلکه باید در قالب راهکارهای مقرون به صرفه برای کشورهای کم درآمد نیز بومی سازی شود.

طبقه بندی تجهیزات دندانپزشکی و سطوح خطر عفونت

یکی از مفاهیم کلیدی در استانداردهای جهانی، استفاده از طبقه بندی اسپالدینگ Spalding برای تعیین سطح لازم کنترل عفونت برای هر نوع ابزار است. بر اساس این طبقه بندی، تجهیزات دندانپزشکی به سه گروه بحرانی critical، نیمه بحرانی semi-critical و غیر بحرانی noncritical تقسیم می شوند. ابزارهای بحرانی آن هایی هستند که با بافت های استریل بدن یا خون در تماس مستقیم قرار می گیرند، مانند فایل ریشه، فرز های جراحی، موربید ها و بسیاری از ابزارهای جراحی دهان و فک. این ابزارها باید حتما استریل شوند و استفاده از ضدعفونی سطح بالا به تنهایی برای آن ها قابل قبول نیست.

ابزارهای نیمه بحرانی، مانند آینه دهانی، سری هندپیس، بعضی پروب ها و سری اسکالر که با مخاط سالم یا بزاق در تماس هستند اما معمولا وارد بافت استریل نمی شوند، یا باید استریل شوند یا حداقل تحت ضدعفونی سطح بالا قرار بگیرند. با این حال، طبق توصیه های CDC، در دندانپزشکی عملا برای اکثر ابزارهای نیمه بحرانی نیز استریلیزاسیون حرارتی بین بیماران توصیه شده است. ابزارهای غیر بحرانی مانند دسته چراغ یونیت، سطوح خارجی یونیت، دسته صندلی و برخی ابزارهای تشخیصی سطحی، که تنها با پوست سالم در تماس هستند، معمولاً با ضدعفونی کننده های سطح متوسط یا پایین و استفاده از پوشش های یکبار مصرف محافظت می شوند. رعایت این طبقه بندی کمک می کند منابع استریل و ضدعفونی به شکل منطقی و علمی مدیریت شود.

فرآیند استاندارد پاکسازی، ضدعفونی و استریلیزاسیون تجهیزات دندانپزشکی

در استانداردهای جهانی، همیشه بر این اصل تاکید می شود که استریلیزاسیون موثر بدون پاکسازی کامل قبلی امکان پذیر نیست. به عبارت دیگر، اولین و مهم ترین مرحله در فرآوری مجدد ابزارهای دندانپزشکی، پاکسازی مکانیکی و شیمیایی است. این پاکسازی می تواند به صورت دستی با برس و مواد شوینده آنزیمی، یا به کمک دستگاه های واشر دز اینفکتور و اولتراسونیک انجام شود. هدف، حذف کامل خون، بزاق، سیمان، کامپوزیت و بیوفیلم از سطح ابزار است. پس از پاکسازی، ابزارها باید کاملا خشک شوند، بررسی بصری شوند و در صورت نیاز مجددا پاکسازی شوند. سپس نوبت به بسته بندی در پک های استریل استاندارد می رسد، که باید دارای نشانگر شیمیایی کلاس مناسب و تاریخ و مشخصات چرخه باشند.

مرحله بعدی، استریلیزاسیون است که در دندانپزشکی عمدتا با اتوکلاو بخار در دما و فشار مشخص انجام می شود. استانداردهایی مانند ISO 14937 و راهنماهای CDC و ADA، استفاده از برنامه های استریل 121 درجه برای زمان طولانی تر یا 134 درجه برای زمان کوتاه تر را توصیه می کنند، به شرط آن که نوع ابزار و بسته بندی اجازه دهد. برای ابزارهای حساس به حرارت، باید از روش های استریل جایگزین مورد تایید مانند اتیلن اکساید یا پلاسما استفاده شود که البته در مطب های کوچک کمتر در دسترس است. در تمام حالات، پایش عملکرد اتوکلاو با سه نوع شاخص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک الزامی است. شاخص های بیولوژیک، که معمولا هفتگی یا طبق قانون ملی انجام می شوند، معتبرترین روش اطمینان از نابودی کامل اسپورهای مقاوم هستند.

استانداردهای جدید مربوط به آب یونیت و سیستم های آب رسانی یونیت دندانپزشکی

یکی از چالش های مهم و گاهی کمتر دیده شده در بهداشت تجهیزات دندانپزشکی، آلودگی میکروبی خطوط آب یونیت dental unit waterlines است. این خطوط به دلیل قطر کم، جریان متناوب، و تماس مداوم با آب، مستعد تشکیل بیوفیلم میکروبی هستند. CDC و ADA تاکید کرده اند که تعداد باکتری های هتروتروف قابل رشد در آب یونیت باید کمتر از 500 CFU در هر میلی لیتر باشد، که مطابق با استاندارد آب آشامیدنی آمریکا است. برای رسیدن به این حد، استفاده از سیستم های تصفیه، کارتریج های ضدعفونی کننده، شستشوی خطوط در ابتدای روز و بین بیماران، و پر کردن بطری های یونیت با آب تصفیه شده یا مقطر توصیه می شود.

در سال های اخیر، شرکت های تولید کننده یونیت و سیستم های کنترل عفونت، فناوری های جدیدی مانند تزریق مداوم مواد ضدعفونی کننده در غلظت پایین، سیستم های خودکار شستشو، و پایش دیجیتال کیفیت آب را معرفی کرده اند. برخی استانداردهای جدید و دستورالعمل های محلی در اروپا و آمریکا، از کلینیک ها می خواهند نتایج آزمایش دوره ای کیفیت آب یونیت را مستند کنند و در صورت افزایش بار میکروبی، اقدامات اصلاحی مانند شوک شیمیایی، تعویض شلنگ ها یا سرویس یونیت انجام دهند. این موضوع به ویژه برای بیماران با نقص ایمنی، افراد سالخورده و کودکان اهمیت دارد، زیرا آن ها نسبت به عفونت های ناشی از آئروسل های آلوده حساس تر هستند.

پایش، مستندسازی و اعتبارسنجی فرآیندهای استریلیزاسیون

استانداردهای جدید جهانی، تنها به انجام استریلیزاسیون و ضدعفونی اکتفا نمی کنند، بلکه بر مستندسازی کامل و پایش مستمر این فرآیندها تاکید دارند. CDC در چک لیست های خود، و همچنین اسناد راهنمای سازمان های اعتباربخشی، توصیه می کند که برای هر چرخه اتوکلاو، پارامترهای فیزیکی مانند دما، فشار و زمان ثبت شود، نتایج شاخص های شیمیایی بررسی گردد، و در بازه های مشخص، تست های بیولوژیک انجام و بایگانی شود. این مستندسازی، علاوه بر نقش مهم در ایمنی بیمار، در بازرسی های قانونی، رسیدگی به شکایات، و حتی مدیریت ریسک و بیمه مسئولیت حرفه ای اهمیت دارد.

در سال های 2024 و 2025، روند رو به رشد استفاده از سیستم های نرم افزاری و دیجیتال برای مدیریت تجهیزات و استریلیزاسیون در کلینیک های دندانپزشکی مشاهده می شود. این سیستم ها امکان ثبت خودکار چرخه های استریل، اسکن بارکد روی پک ها، ردیابی ابزار از اتاق استریل تا یونیت بیمار، و تهیه گزارش های جامع برای ممیزی را فراهم می کنند. برخی راهنماهای جدید، استفاده از این سیستم ها را به عنوان بهترین روش practice توصیه می کنند، هرچند ممکن است هنوز الزامی قانونی در همه کشورها نباشد. نکته مهم این است که حتی در صورت نبود نرم افزار تخصصی، کلینیک باید یک سیستم کاغذی منظم برای ثبت و نگهداری سوابق استریلیزاسیون داشته باشد.

به روز ترین تغییرات و الزامات 2024 و 2025 در ایمنی و بهداشت تجهیزات دندانپزشکی

با توجه به سرعت پیشرفت فناوری در دندانپزشکی، استانداردهای ایمنی و بهداشت تجهیزات نیز در سال های اخیر دستخوش تغییرات مهمی شده اند. در سال 2025، در برخی کشورها مانند آمریکا، نظارت سازمان هایی مانند FDA و OSHA بر تجهیزات دندانپزشکی شدت بیشتری گرفته است. برای مثال، سیستم های رادیوگرافی دیجیتال ملزم به رعایت پروتکل های جدیدتر ایمنی اشعه و ثبت کامل کالیبراسیون و کنترل کیفیت شده اند. همچنین برای لیزرهای دندانپزشکی، دوره های آموزشی تخصصی، ثبت دقیق تنظیمات، و استفاده از عینک های حفاظتی استاندارد به طور جدی تر الزامی شده است. این الزامات، به طور غیر مستقیم بر پروتکل های بهداشت و ضدعفونی این دستگاه ها نیز اثر می گذارند، زیرا باید هم از ایمنی عفونی و هم از ایمنی فیزیکی و پرتویی اطمینان حاصل شود.

در کنار این موارد، تجهیزات چاپ سه بعدی برای ساخت راهنماهای جراحی، قالب های شفاف ارتودنسی و پروتزهای موقت، مورد توجه ویژه استانداردهای جدید قرار گرفته اند. اکنون در سطح بین المللی، بر لزوم انجام تست های زیست سازگاری مواد چاپ سه بعدی، اعتبارسنجی روش های پاکسازی و استریلیزاسیون آن ها، و مستندسازی چرخه های استفاده تاکید می شود. همچنین برخی راهنماهای 2025، بر افزایش دفعات پایش بیولوژیک اتوکلاو ها، استفاده از ثبت دما و فشار به صورت مداوم و آنلاین، و ایجاد برنامه های آموزش سالانه ویژه کنترل عفونت برای تمام کارکنان دندانپزشکی تاکید دارند. در مجموع، روند جهانی به سمت سختگیرانه تر شدن استانداردها و تبدیل کنترل عفونت به یک فرهنگ سازمانی پایدار است.

چک لیست عملی برای مطب ها و کلینیک های دندانپزشکی

برای این که کل بحث های تئوریک به زبان عمل ترجمه شود، مفید است که یک چک لیست ساده و کاربردی بر اساس استانداردهای جهانی تنظیم کنیم. این چک لیست می تواند مبنای خودارزیابی در مطب ها و کلینیک های دندانپزشکی باشد. در جدول زیر، برخی از مهم ترین محورهای مورد تاکید CDC، ADA، WHO و ISO برای بهداشت تجهیزات دندانپزشکی آمده است. استفاده از این جدول می تواند به مدیران و مسئولین فنی کمک کند تا شکاف های احتمالی را شناسایی و برنامه اصلاحی تدوین کنند.

محوراستاندارد یا منبع اصلینکته کلیدی اجرایی
طبقه بندی ابزارهاCDC 2003, 2016تفکیک ابزار به بحرانی، نیمه بحرانی و غیر بحرانی و تعیین روش فرآوری متناسب
پاکسازی اولیهCDC, ISO 17664پاکسازی مکانیکی کامل با شوینده مناسب قبل از هر نوع ضدعفونی یا استریل
استریلیزاسیونCDC, ISO 14937استفاده از اتوکلاو بخار معتبر، برنامه مناسب، بسته بندی استاندارد و عدم بارگذاری بیش از حد
پایش اتوکلاوCDC, ADAاستفاده از شاخص شیمیایی در هر پک، پایش بیولوژیک منظم و ثبت نتایج
آب یونیتCDC, ADAکاهش بار میکروبی آب یونیت به کمتر از 500 CFU در میلی لیتر، استفاده از سیستم های تصفیه و ضدعفونی خطوط
مستندسازیCDC, ISO 13485ثبت چرخه های استریل، سرویس تجهیزات، آموزش کارکنان و نتایج پایش کیفیت
آموزش کارکنانCDC, WHOبرگزاری دوره های منظم کنترل عفونت، بازآموزی سالانه و ارزیابی عملکرد
تجهیزات نوینFDA, ISOاطمینان از تاییدیه معتبر، دستورالعمل فرآوری مجدد و رعایت الزامات خاص هر دستگاه

اجرای این چک لیست نیاز به برنامه ریزی، تقسیم وظایف و حمایت مدیریت دارد. توصیه می شود در هر مطب یا کلینیک، یک فرد به عنوان هماهنگ کننده کنترل عفونت و بهداشت تجهیزات تعیین شود که مسئولیت پیگیری اجرای این موارد، ثبت مستندات و هماهنگی با مسئول فنی و مدیریت را بر عهده داشته باشد. همچنین، ارزیابی دوره ای توسط یک فرد یا تیم خارج از واحد، مانند کارشناسان کنترل عفونت یا شرکت های اعتباربخشی، می تواند نقاط کور احتمالی را نمایان کند و به بهبود مستمر کمک کند.

نتیجه گیری

بهداشت تجهیزات دندانپزشکی امروز دیگر یک موضوع اختیاری یا صرفا توصیه ای نیست، بلکه یک الزام حرفه ای، اخلاقی و قانونی در سراسر جهان محسوب می شود. مرور جدیدترین استانداردهای جهانی نشان می دهد که سازمان هایی مانند CDC، ADA، WHO و ISO با همگرایی قابل توجهی بر اصول کلیدی مانند طبقه بندی ابزارها، پاکسازی کامل قبل از استریل، استفاده از اتوکلاو های معتبر، پایش بیولوژیک منظم، کنترل کیفیت آب یونیت و مستندسازی سیستماتیک تاکید دارند. در سال های اخیر، با ظهور فناوری های نوین مانند چاپ سه بعدی، تجهیزات دیجیتال و نرم افزارهای مدیریت تجهیزات، استانداردها نیز به سمت پوشش دادن این حوزه ها و سختگیرانه تر شدن الزامات حرکت کرده اند.

برای مطب ها و کلینیک های دندانپزشکی، هماهنگ شدن با این استانداردها شاید در ابتدا چالش برانگیز به نظر برسد، اما در عمل، علاوه بر حفاظت از جان و سلامت بیماران و کارکنان، مزایایی مانند کاهش ریسک شکایات، افزایش اعتماد بیماران، و ارتقای اعتبار حرفه ای را به همراه دارد. این مقاله تلاش کرد تصویری جامع از چارچوب های جهانی، استانداردهای فنی، روندهای نوین 2024 و 2025، و راهکارهای عملی برای اجرای آن ها ارائه دهد. با این حال، تاکید می شود که تصمیم گیری نهایی در مورد طراحی پروتکل ها و انتخاب تجهیزات، باید با مشورت دندانپزشک، متخصص کنترل عفونت و مطابق با قوانین و راهنماهای ملی هر کشور انجام شود. این متن جایگزین ویزیت پزشکی یا مشاوره تخصصی نیست، بلکه ابزاری برای افزایش آگاهی و شروع گفت و گو در تیم درمان است.

سوالات متداول

1. هر چند وقت یک بار باید اتوکلاو در مطب دندانپزشکی با تست بیولوژیک کنترل شود؟

بر اساس توصیه های CDC و بسیاری از راهنماهای ملی، انجام تست بیولوژیک برای اتوکلاو حداقل هفته ای یک بار پیشنهاد می شود. در برخی کشورها یا مراکز اعتباربخشی، ممکن است دفعات بیشتری مانند دو بار در هفته، یا انجام تست بعد از هر تعمیر و سرویس عمده الزامی باشد. علاوه بر تست بیولوژیک، باید در هر چرخه از شاخص های شیمیایی داخل هر پک و شاخص های فیزیکی ثبت شده توسط خود دستگاه استفاده شود. اگر تست بیولوژیک مثبت شود، باید بلافاصله اتوکلاو از سرویس خارج شود، علت یابی انجام شود، و ابزارهایی که ممکن است به درستی استریل نشده باشند شناسایی و مطابق پروتکل، مجددا فرآوری شوند.

2. آیا استفاده از مواد ضدعفونی کننده سطح بالا به تنهایی برای هندپیس دندانپزشکی کافی است؟

خیر. طبق بیانیه های CDC و توصیه های ADA، هندپیس های دندانپزشکی، چه توربین چه آنگل، جزو ابزارهای نیمه بحرانی با خطر بالای انتقال عفونت محسوب می شوند و باید حتما بین هر بیمار پاکسازی و با روش حرارتی مناسب استریل شوند. ضدعفونی سطحی یا اسپری کردن مواد ضدعفونی کننده به تنهایی، حتی اگر سطح بالا باشد، برای حذف کامل میکروارگانیسم ها در کانال های داخلی هندپیس کافی نیست و با استانداردهای فعلی مطابقت ندارد. تنها در صورتی که تولیدکننده روش خاصی را اثبات و تایید کرده باشد و ابزار به طور ساختاری برای آن طراحی شده باشد، می توان از روش های غیر حرارتی استفاده کرد، که در حال حاضر برای بیشتر هندپیس های رایج صدق نمی کند.

3. حد قابل قبول آلودگی میکروبی آب یونیت دندانپزشکی چقدر است و چگونه می توان آن را کنترل کرد؟

CDC و ADA توصیه می کنند که تعداد باکتری های هتروتروف قابل رشد در آب خروجی یونیت دندانپزشکی از 500 CFU در هر میلی لیتر بیشتر نباشد، که همان حد مجاز برای آب آشامیدنی است. برای کنترل این موضوع، باید از مخازن آب مجزا با آب تصفیه شده یا مقطر، سیستم های شیمیایی ضدبیوفیلم، فیلترهای مناسب، و پروتکل های شستشوی خطوط در ابتدای روز، پایان روز و بین بیماران استفاده شود. همچنین توصیه می شود به صورت دوره ای، نمونه آب یونیت برای آزمایش میکروبی به آزمایشگاه معتبر ارسال شود و نتایج ثبت گردد. در صورت افزایش بیش از حد آلودگی، اقدامات اصلاحی مانند شوک شیمیایی، تعویض شلنگ ها یا سرویس تخصصی یونیت باید انجام شود.

منابع و رفرنس ها

  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Summary of Infection Prevention Practices in Dental Settings: Basic Expectations for Safe Care. 2016. Available at: https://www.cdc.gov/dental-infection-control/hcp/summary/index.html
  • Kohn WG, et al. Guidelines for Infection Control in Dental Health-Care Settings — 2003. MMWR Recomm Rep. 2003;52(RR-17):1–61. Available at: https://stacks.cdc.gov/view/cdc/6743
  • American Dental Association (ADA). Infection Control and Sterilization in Dental Practice. Available at: https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/infection-control-and-sterilization
  • World Health Organization (WHO). Oral health. Global oral health strategy and action plan 2023–2030. Available at: https://www.who.int/health-topics/oral-health
  • World Health Organization. Global oral health action plan 2023–2030. Available at: https://www.who.int/publications
  • ISO 17664: Processing of health care products – Information to be provided by the medical device manufacturer for the processing of medical devices.
  • ISO 14937: Sterilization of health care products – General requirements for characterization of a sterilizing agent and the development, validation and routine control of a sterilization process for medical devices.
  • ISO 13485: Medical devices – Quality management systems – Requirements for regulatory purposes.
  • UptimeHealth Blog. 2025 Safety Standards for Dental Equipment: What’s New. 2025. Available at: https://www.uptimehealth.com/blog/2025-safety-standards-for-dental-equipment-whats-new

دیدگاهتان را بنویسید