تجهیزات دندانپزشکی

بی حسی دندانپزشکی چگونه انجام می شود و عوارض آن چیست؟

371Views

برای بی حس کردن محیط دهان، بسته به نوع کاربردی که دندانپزشک بی حسی در نظر دارد، مواد و تکنیکهای مختلفی استفاده میشود. لیدوکائین متداول ترین نوع ماده بیحسی است که در مطب دندانپزشکی کاربرد دارد. دندان پزشکی برای خیلی ها ترسناک است؛ آن صندلی بزرگ و عجیب غریب با آن چراغ و سیمهایی که از آن آویزان است و مثل بیک غول بی شاخ و دم به آدمهای وحشت زده دهن کجی می کند و بوی خاصی که هرمیشه آشناست، اما ما را به یاد خاطرات تلخ و شیرین اقدامات قبلی دندانپزشکی که برایمان انجام شده، می اندازد.

هر یک از اینها به تنهایی با اضطرابی آشنا از دندانپزشکی همراه است، اما وای به لحظه ای که دندانپزشک بخواهد کارش را شروع کند. به طرف کمدش می رود و با یک سرنگ فلزی غول پیکر که هرگز وحشتناک تر از آن را ندیده ایم به کنارمان می آید، سرپوش سرنگ را برمی دارد و خروج مایع بی حسی از سرسوزن را اشکار می کند. بعد از این لحظه شاید ترجیح می دهیم چشم هایمان را ببندیم و بقیه داستان را فقط حس کنیم و نبینیم محیط دهان و از جمله دندان ها، محیطی پر از اعصاب و گیرنده های حسی است. هر گونه دستکاری در محیط دهان و دندان، ممکن است گیرنده ها را تحریک کرده و درد ایجاد کند.

چرا از آمپول بی حسی در دندانپزشکی استفاده می شود؟

جدا از سر و صدای وسایل چرخنده دندانپزشکی که بسیاری از مراجعه کنندگان مطب های دندانپزشکی را آزار می دهد -و جزو تجهیزات دندانپزشکی پر استفاده هستند- ترس از دردناک بودن عملیات دندانپزشکی نیز بسیار آزار دهنده است. بی حسی های دندانپزشکی به کمک آدمی آمده است و با طرف شرکت کننده در یک درمان دندانی، یعنی هم بیمار و هم دندانپزشک را به آرامش می رساند. لزوما تمام عملیات دندانپزشکی دردناک نیست یا درد آنها آنقدر شدید نیست که نیاز به بی حسی باشد. به عبارتی، دندانپزشک برای انجام عملیات دندانپزشکی به صورت جداگانه تصمیم می گیرد که آیا اقدام به بی حسی بکند یا نه.

معمولا برای انجام عملیات ساده ای که تداخل چندانی با اعصاب دهان، دندان ندارد، مثلا جرمگیری یا ترمیم دندان های درمان ریشه شده، احتیاجی به بی حسی نیست اما برای انجام اغلب عملیات دندانی مثل پر کردن، درمان ریشه، کشیدن دندان، جراحی و … بی حسی لازم است. البته بعضی دندانپزشکان، بنا به تجربه و شناختی که از نوع دندان، میزان پوسیدگی، آستانه درد و همکاری بیمار دارند، مواردی از پر کردن دندان را بدون آنکه درد شدید یا مشکل خاصی برای بیمار اتفاق بیفتد، بدون بی حسی انجام می دهند.

در مواد بی حس کننده دندان چه موادی به کار رفته است؟

وقتی داروی بی حسی به شما تزریق می شود بدن تلاش می کند با بالا بردن جریان خون ناحیه که به آن آسیب وارد شده را ترمیم کند بنابراین سعی می کند داروی بی حسی که به عنوان یک ماده خارجی شناسایی کرده است را از محل دور کند همان طور که خودتان حدس می زنید در این صورت مدت زمان بی حس ماندن آن ناحیه پائین آمده و شما ممکن است در حین کار احساس درد کنید به این منظور در ماده بی حسی دندانپزشکی از ماده ای به نام اپی نفرین (آدرنالین) استفاده شده است که این ماده یک ماده تنگ کننده رگ است (شریان بند) که باعث می شود جریان خون در آن ناحیه پائین آمده و بی حسی مدت زمان بیش تری طول بکشد.

ماده اپی نفرین حتی اگر در غلظت بسیار کم و رقیق شده با نسبت 1 به 200000 استفاده شود هم می تواند بسیار مؤثر باشد. اپی نفرین به عنوان یک تنگ کننده رگ شناخته شده است که باعث می شود در ناحیه تزریق بی حسی رگ های خونی مقبض و تنگ شود و جریان خون در آن ناحیه کم شود. این عملکرد باعث می شود ماده بی حسی با اثربخشی طولانی تری باقی بماند و دندانپزشک راحت تر به کار خود ادامه دهد و بیمار هم احساس درد نکند. تزریق ماده بی حسی حاوی اپی نفرین به 3 روش می تواند به دندانپزشک در حین کار کمک کند:

  • ماده بی حسی خیلی آهسته تر و به تدریج در بدن جذب می شود چون در آن ناحیه جریان خون بسیار پائین آمده است.
  • از آن جائی که جریان خون در آن ناحیه بسیار پائین آمده است ماده بی حسی با همان اثر می تواند مدت زمان بیش تری در آن ناحیه باقی مانده و این امکان را به دندانپزشک بدهد که با خیال راحت تر به کار خود طولانی تر ادامه دهد و بیمار هم احساس درد نکند.
  • چنان چه ماده بی حسی حاوی اپی نفرین در ناحیه ای تزریق شود که دندانپزشک مشغول یک جراحی پیچیده است چون جریان خون بسیار پائین آمده خونریزی در آن ناحیه بسیار کم است و این امکان را به دندانپزشک این امکان را می دهد که با دید بهتر بافت های آن ناحیه را ببیند و به آن ناحیه دسترسی داشته باشد.

علت دردناک بودن تزریق داروی بی حسی دندانپزشکی چیست؟

تزریق مقدار زیادی داروی بی‌حسی می‌تواند به بافت‌های محل تزریق فشار وارد کند و عامل ایجاد درد شدید شود. مواردی که دندانپزشک می‌تواند با کمک و استفاده از آنها درد ناشی از تزریق بی‌حسی را برای شما کمتر کند، عبارتست از:

  • اگر کارپول داروی بی‌حسی کمی گرم بوده و بصورت گرم تزریق شود، این درد کاهش می‌یابد.
  • سرعت تزریق داروی بی‌حسی: آمپول بی‌حسی باید خیلی آرام و طی یک دقیقه درون لثه بیمار تزریق شود، در این صورت درد ناشی از تزریق بسیار کاهش می‌یابد.
  • استفاده از اسپری بی‌حس‌کننده مومضعی قبل از تزریق: دندانپزشک قبل از تزریق آمپول بی‌حسی، پنبة آغشته به اسپری بی‌حس‌کننده را روی لثه محل تزریق آمپول بی‌حسی قرار می‌دهد و حدود 1 دقیقه در محل می‌ماند و لثه را به شکل سطحی بی‌حس می‌کند. در این حالت شما متوجه ورود نوک سوزن در محل تزریق نمی‌شوید.

ژل بی حسی لثه دندانپزشکی چیست؟

دندانپزشکان اغلب برای انجام کارهای دندانپزشکی بعد از معاینه بیمار از بی حسی در محل مورد نظر و لثه استفاده می کنند، که بیمار درد نکشد و کار خود را درست انجام دهند. یکی از روش های بی حسی لثه استفاده از ژل بی حسی لثه دندانپزشکی می باشد. ژل بی حسی را دندانپزشک با استفاده از یک وسیله مخصوص روی لثه می مالد تا لثه بیمار بی حس شود، سپس تزریق بی حسی را به لثه از طریق سوزن انجام می دهد و بیمار اصلا متوجه فرو رفتن سوزن به لثه خود نمی شود.

برای چه افرادی از ژل بی حسی استفاده می شود؟

برای کسانی که از تزریق سوزن بی حسی می ترسند و روی صندلی دندانپزشکی استرس دارند می توان به راحتی مدیریت اضطراب و درد در صندلی دندانپزشکی کاملا این ژل مناسب می باشد. بی حسی موضعی باعث کاهش ناراحتی جزئی ناشی از وارد کردن سوزن می شود، که تا عمق ۲ تا ۳ میلی متر موثر است و فقط در محل آماده سازی باید استفاده شود. دندانپزشک باید از مقدار درستی برای بی حسی استفاده کند، چون استفاده بیش از حد می تواند علاوه بر لثه کام نرم و حلق را نیز بی حس کند. بی حسی موضعی باید ۱ تا ۲ دقیقه در تماس با بافت نرم باقی بماند تا بی حسی را انجام دهد.

دلیل استفاده از ژل بی حسی

تقریبا همه مردم فوبیای دندانپزشکی دارند و قادر به درمان فوبیای خود نیستند. بنابراین، اغلب لازم است دندانپزشکان از روش های مختلفی برای درمان استفاده کنند تا بیماران هراسی نداشته باشند. دندانپزشکان با استفاده از راه حل های مختلف، محصولات و درمان های متفاوت که به بیماران ارائه می دهند اطمینان حاصل می کنند که فرد فوبیای خود را از دست داده و قادر به درمان بیماران هستند.

انواع بی حسی و آرام بخشی دندانپزشکی

آمپول بی حسی موضعی
داروی بی‌حسی موضعی یا اپی‌نفرین در اکثر درمان‌های دندانپزشکی به کار برده می‌شود. این دارو تزریق می‌شود تا موقتاً اجازه ندهد که فیبرهای عصبی دندان تکانه‌ها را منتقل کنند و به این ترتیب ناحیه درمان بی‌حس شود. دو نوع آمپول بی‌حسی دندانپزشکی وجود دارد:

  • تزریق بلاک یک قسمت از کل دهان، برای مثال یک سمت از فک پایین را بی‌حس می‌کند.
  • تزریق انفیلتراسیون بخش کوچک‌تری را بی‌حس می‌کند که نزدیک محل تزریق قرار دارد.

آرام‌بخش استنشاقی (نیتروز اکساید)
بیمار گاز نیتروز اکساید یا گاز خنده استنشاق می‌کند. بیمار ترکیبی از این گاز و گاز اکسیژن را از راه ماسک قرار گرفته روی بینی تنفس می‌کند و آرام می‌شود.

آرام‌بخش خوراکی
اثر آرام‌بخش خوراکی برحسب مقدار دریافتی از خفیف تا متوسط متغیر است:

  • بیمار برای آرام‌بخشی خفیف قرصی مانند هالسیون را معمولاً یک ساعت قبل از درمان مصرف می‌کند.
  • اگر مقدار بیشتری از داروی آرام‌بخش مصرف شود، اثر دارو متوسط خواهد بود. در دندانپزشکی عموماً این نوع بی‌حسی به کار برده می‌شود.

آرام‌بخش متوسط درون وریدی
بیمار داروی آرام‌بخش را از راه سرم دریافت می‌کند. اثرگذاری دارو در صورت تزریق درون وریدی سریع‌تر می‌شود. در این روش دندانپزشک می‌تواند دائماً میزان داروی آرام‌بخشی را کنترل کند.

بیهوشی عمومی و آرام‌بخشی عمیق
بیمار داروهایی دریافت می‌کند که او را تقریباً یا کاملاً بیهوش می‌کند و به این ترتیب در طول درمان به خواب می‌رود.

آیا عوارض بی حسی دندان خطرناک است؟

یکی از مهم‌ ترین سوالاتی که دندانپزشک از بیمار خود می ‌پرسد این است که آیا به دارو خاصی حساسیت دارند یا خیر! آیا سابقه بیماری های تنفسی، حساسیتی و … دارند یا خیر؟! بعد از پاسخ، اگر روند تزریق بی حسی دندان به درستی انجام شود؛ خطری، سلامت بیمار را تهدید نخواهد کرد. در واقع عوارض بی حسی دندان آنچنان رایج و خطرآفرین نبوده و در صورت ایجاد عوارض، بعد از چند ساعت رفع خواهد شد. حال سریعا به سراغ اصل مطلب یعنی بررسی دست کم ۱۰ مورد از عوارض بی حسی دندان می ‌رویم تا با اطلاعات کامل تری به دندانپزشکی رجوع کنید.

گاز گرفتن لب، گونه یا زبان

شایعترین عارضه ای که بعد از بی حسی دندان خصوصا در کودکان رخ می دهد، گاز گرفتن لب، گونه و یا زبان است. این عمل باعث ایجاد زخم سفید رنگ در لب یا داخل گونه به همراه تورم می شود. برای جلوگیری از این اتفاق توصیه می شود از خوردن خوراکی های جویدنی در زمان بی حسی خصوصا در کودکان پرهیز شود. همچنین میتوان برای اطمینان، یک پنبه بین گونه و دندان های کودک قرار داد تا نتواند سهوا یا عمدا بافت بی حس دهان خود را گاز بگیرد. که این مورد ممکن است در دندانسازی نیز اتفاق بیافتد.

در صورت گاز گرفتن لب و گونه در کودکان پس از بی حسی:

  • در بیشتر موارد احتیاجی به استفاده از آنتی بیوتیک نیست.
  • زخم را با آب نمک یا سرم ولرم تمیز نگه دارید.
  • بهبودی کامل زخم و تورم ناشی از جویدن حدود 7 تا 10 روز طول میکشد.

از دست رفتن توانایی در پلک زدن به مدت چند ساعت

یکی از شایع‌ ترین عوارض بی حسی دندان، این است که بیمار قادر به پلک زدن و یا بستن چشم در مدت چند ساعت نخواهد بود. در واقع مواد بی حسی بیشتر اعضای صورت که نزدیک به لثه است را تا زمانی که اثر مواد هنوز در بدن بیمار وجود دارد، تحت تاثیر قرار می ‌دهد. قابل ذکر است که به دلیل عدم توانایی بیمار در بستن چشم، خشکی و ناراحتی در چشم رخ خواهد داد؛ که در این صورت دندانپزشک باید با چسب کاغذی، چشم بیمار را ببندد.

افزایش تپش قلب بیمار

افزایش و بالا رفتن ضربان قلب، یکی دیگر از شایع ‌ترین عوارض بی حسی دندان می باشد. موادی که به لثه ی بیمار تزریق و وارد خون می ‌شود؛ ممکن است به مدت چند دقیقه، ضربان قلب را بالا ببرد. در چنین حالتی بهتر است با دکتر خود صحبت کنید و از طریق نی به دلیل بی حس شدن زبان و لب ‌ها آب بنوشید. باید اشاره کنیم که مطب دندانپزشکی و دیدن لوازم و ابزار ها به گفته ی بسیاری از بیماران، استرس آور است. پس با مشورت دکتر قبل از آن یک قرص پروپرانول (در صورت به همراه داشتن) مصرف کنید. اما در کل این عوارض خطرساز نبوده و سلامت شما را تهدید نخواهد کرد.

منبع

سوالات متداول

ـآیا در تمام کارهای دندانپزشکی باید از بی حسی استفاده کرد؟

در اکثر کارهای دندانپزشکی اگر پزشک از بی حسی استفاده کند و بیمار در حین کار احساس درد نکند و خاطره بد از مراجعه به دندانپزشکی در ذهن او باقی نماند بسیار بهتر است اما چنان چه ترمیم ها سطحی و در حد مینای دندان باشد می توان بدون تزریق بی حسی کار کرد. بعضی از افراد به دلیل بالا بودن آستانه درد معمولا درخواست دارند که پزشک تزریق بی حسی انجام ندهد اما در کارهایی نظیر عصب کشی یا همان درمان ریشه بهتر است که حتما از بی حسی استفاده شود.

در داروی بی حسی دندانپزشکی از چه ماده ای استفاده شده است؟

وقتی داروی بی حسی به شما تزریق می شود بدن تلاش می کند با بالا بردن جریان خون ناحیه که به آن آسیب وارد شده را ترمیم کند بنابراین سعی می کند داروی بی حسی که به عنوان یک ماده خارجی شناسایی کرده است را از محل دور کند همان طور که خودتان حدس می زنید در این صورت مدت زمان بی حس ماندن آن ناحیه پائین آمده و شما ممکن است در حین کار احساس درد کنید به این منظور در ماده بی حسی دندانپزشکی از ماده ای به نام اپی نفرین (آدرنالین) استفاده شده است که این ماده یک ماده تنگ کننده رگ است (شریان بند) که باعث می شود جریان خون در آن ناحیه پائین آمده و بی حسی مدت زمان بیش تری طول بکشد.

the authorاستواری

دیدگاهتان را بنویسید

خروج از نسخه موبایل